CategoriesBài viết vĩ mô

Kinh tế Trung Quốc đang hồi phục

Nguồn biểu đồ: Nguyễn Đức Hùng Linh – SSI, Webank China

CategoriesBài viết vĩ mô

Tình trạng vay nợ của Trung Quốc

Trung Quốc đang chứng kiến sự gia tăng nợ vay nhanh chóng và nguy hiểm ở những các hộ gia đình, khối doanh nghiệp nhà nước và chính quyền địa phương.
* Households: Hộ gia đình, Private enterprises: Doanh nghiệp tư nhân, State-owned enterprises: Doanh nghiệp nhà nước, Central government: Chính quyền trung ương, Local government: Chính quyền địa phương
Nợ vay khu vực phi tài chính ở mức 150% GDP, tuy nhiên tốc độ tăng nhanh lại nằm ở nhóm hộ gia đình và phi tài chính
Chỉ số Vay nợ/dòng tiền tự do (FCFF) của các doanh nghiệp phi sản xuất ở mức 74 năm
Continue reading
CategoriesBài viết vĩ mô

Chiến lược “ngoại giao bẫy nợ” của Trung Quốc

Thế giới biết đến đất nước Châu Phi Djibouti bụi bặm nhiều nhất là ở hình ảnh cư dân nơi đây có thói quen nhai lá Khat – một loại lá cây bụi có chứa chất kích thích, tạo cảm giác thăng hoa. Mỗi ngày, khi cái nóng oi nồng của buổi chiều tăng lên, những người đàn ông Djibouti lại tụ tập thành từng nhóm, nhét ít lá Khat vào miệng và nhai cho tới khi đạt được cảm giác hưng phấn, bay bổng. Kết quả là, tại đất nước Phi Châu này chẳng có nghành nghề sản xuất nào cả, ngoại trừ việc buôn bán, phân phối và tiêu thụ lá Khat. Thời gian luôn trôi đi chậm rãi tại Djibouti.

Thế rồi gần đây mọi chuyện đã thay đổi. Không biết nên gọi Djibouti được ban phước hay quỷ ám với một vị trí địa lý chiến lược, nằm ngay phía tây của Bab al Mandab – eo biển hẹp giữa Châu Phi và Ả-rập, cửa ngõ vào phía nam biển Đỏ tới Kênh đào Suez, vị trí đặc biệt này bắt đầu thu hút sự chú ý của quốc tế.  

Vị trí chiến lược của Djibouti

Đầu tiên là Pháp, sau đó là Mỹ, Nhật và rồi bây giờ đến cả Trung Quốc cũng bắt đầu hiện diện “hình ảnh” của mình tại đất nước nhỏ bé này. Tuy nhiên, khác với Mỹ và đồng minh, Trung Quốc không chỉ mở căn cứ quân sự tại Djibouti, mà họ còn mang theo dòng vốn vay đổ vào đất nước Châu Phi này theo “Sáng kiến Vành đai và Con đường”. Chỉ trong vòng hai năm ngắn ngủi, Bắc Kinh đã thông  qua Ngân hàng Xuất Nhập khẩu Trung Quốc cung cấp cho Djibouti khoản vay lên tới 1.4 tỷ USD, tương đương 75% GDP của nước này.

Kết quả là, tỉ lệ nợ công của Djibouti so với GDP đã tăng lên hơn 85%, trở thành một trong những nước thu nhập thấp có tỉ lệ nợ công cao nhất thế giới. Trong thời gian tới nếu Trung Quốc tiếp tục giải ngân theo kế hoạch đã triển khai thì tỷ lệ nợ của Djibouti sẽ nhanh chóng vượt 90% GDP và Trung Quốc là chủ nợ duy nhất.

Giờ đây, Djibouti, nơi đặt căn cứ chính của quân đội Mỹ ở châu Phi có thể sắp phải làm điều tương tự như chính phủ Sri Lanka đã từng làm vào năm ngoái, bắt buộc phải cho các công ty thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc thuê cảng biển Hambantota nằm ở vị trí chiến lược trong 99 năm sau khi không thể trả được khoản vay hơn 1 tỉ USD với Trung Quốc. Quay trở lại với Sjibouti, đất nước mà những người đàn ông vẫn đắm chìm trong “đam mê” từ lá Khát thì có lẽ con số gần 2 tỷ USD là không hề đơn giản.

Không chỉ riêng Sjibouti, 14 nước khác cũng đang ngập trong vay nợ từ Trung Quốc có nguy cơ rơi vào “kiệt quệ” tài chính. Trong đó, 7 nước có khả năng đứng bên bờ vực của cuộc khủng hoảng nợ công là: Kyrgyzstan, Lào, Maldives, Mông Cổ, Montenegro, Pakistan và Tajikistan. Hầu hết các quốc gia này đều vay nợ để triển khai kế hoạc xây dựng cơ sở hạ tầng theo “Sáng kiến Vành đai và Con đường” mà Trung Quốc vạch ra.

Diễn biễn nợ công của 8 quốc gia có mức độ rủi ro cao với các khoản vay từ Trung Quốc

Điều hiển nhiên là khi hạ tầng phát triển sẽ kéo theo giao thương phát triển và kinh tế thịnh vượng hơn. Tuy nhiên vẫn đề là hầu hết các quốc gia mà Trung Quốc cho vay đều nghèo, nhân lực chất lượng thấp và có ít sự minh bạch trong chính sách điều hành của chính quyền. Như vậy chỉ với sự thay đổi về hạ tầng sẽ rất khó để các siêu dự án trong trong tương lai có cơ hội tạo ra đủ lượng tiền trang trải các khoản chi phí lãi vay và nợ gốc đến hạn phải trả.

Vấn đề quan ngại tiếp theo là thay vì tài trợ hoặc cho vay ưu đãi với các quốc gia nghèo khó, Trung Quốc lại cung cấp các khoản vay lớn liên quan đến dự án theo lãi suất thị trường, với các điều khoản thiếu minh bạch và “theo hoạt động các chuẩn mực của riêng mình”. Nơ vay tăng cao, trong khi nguồn thu trong tương lai của dự án không đủ bù đắp chi phí trả lãi và nợ gốc đang tạo ra mối lo lắng lớn tại các quốc gia này. Viễn cảnh không xa là chính phủ phải bỏ qua chi tiêu vào các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục hoặc thậm chí phải vay nợ thêm để trang trải khoản lãi vay.

Những hậu quả có thể xảy ra là tăng trưởng chậm lại, tỉ lệ lãi vay cao khiến rủi ro gia tăng và mức vay nợ tăng nhanh chóng sẽ khiến con nợ bị phụ thuộc lớn hơn vào chủ nợ vì có thể những đối tác cho vay khác không dám cấp vốn vay mới. Kết quả cuối cùng sẽ là vỡ nợ với những khó khăn kinh tế trầm trọng hoặc phải tái cơ cấu nợ và dẫn tới rủi ro mất chủ quyền. Người ta gọi chính sách mà chính phủ Trung Quốc đang sử dụng là “ngoại giao bẫy nợ”, tức cung cấp các khoản vay cơ sở hạ tầng giá rẻ nhưng rất dễ dẫn đến vỡ nợ nếu các nền kinh tế nhỏ hơn không có đủ tiền mặt để trả lãi.

Trong quá khứ, Trung Quốc có những cách xử lý nợ không nhất quán và không theo thông lệ quốc tế khi làm việc với các nước nghèo. Đôi khi Bắc Kinh chịu xóa nợ như cách đã từng làm với Campuchia và Polivia, nhưng cũng có lúc đòi hỏi “con nợ” nhượng bộ về tranh chấp lãnh thổ hoặc quyền kiểm soát cơ sở hạ tầng, giống như cách mà Sri Lanka và Tajikistan đã phải gánh chịu. Nhưng dù là Trung Quốc sẽ sử dụng hình thức nào đi chăng nữa thì một đất nước khi phụ thuộc quá nhiều vào nguồn tiền từ Trung Quốc khó có thể đi ngược lại những lợi ích chiến lược của họ.

Tài liệu tham khảo:
– http://cafef.vn/8-nuoc-co-nguy-co-roi-vao-bay-no-cua-trung-quoc-20180312135922774.chn- https://trithucvn.net/kinh-te/sri-lanka-nan-nhan-moi-nhat-cua-chien-luoc-ngoai-giao-bay-no-cua-trung-quoc.html

– https://trithucvn.net/the-gioi/cac-con-no-cua-trung-quoc-dang-phai-doi-mat-voi-rui-ro-cao-ve-mat-chu-quyen.html
– http://nghiencuuquocte.org/2018/04/15/lao-nan-nhan-tiep-theo-cua-ngoai-giao-bay-no-cua-tq/- https://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/ngoai-giao-bay-no-20180318211952983.htm

CategoriesBài viết vĩ mô

Cuộc chiến thương mại Mỹ Trung – Phần 2: Vở diễn của Trump

Khi tranh cử, Trump từng cáo buộc Bắc Kinh là “kẻ gian lận” và là “kẻ trộm lớn nhất trong lịch sử thương mại thế giới”. Trump tuyên bố Trung Quốc là “nước thao túng tiền tệ” ngay ngày đầu tiên ông làm tổng thống và Trump tin rằng việc thao túng tiền tệ của Trung Quốc về cơ bản là một kiểu “chơi xấu” cần phải “dạy bảo”. Đây được cho là lý do Trump khơi mào cuộc chiến tranh thương mại, nhưng đó mới chỉ là “bề nổi” của tảng băng chìm, điều thực sự đứng đằng sau quyết định của Trump lại là một câu chuyện khác, hiểu được điều này sẽ đoán được phần nào kết cục của cuộc chiến thương mại Trung Mỹ.

Vấn đề cốt lõi đối với thâm hụt kinh niên của Mỹ là ở chính nội tại quốc gia này chứ không phải hoàn toàn từ phía Trung Quốc như Trump biện dẫn. Thực tế, nước Mỹ “vĩ đại” của Trump không chỉ thâm hụt thương mại lớn với Trung Quốc, mà còn với cả các nước đồng minh và đối tác thương mại khác ở Châu Á. Vậy tại sao vấn đề lại nằm ở chính nước Mỹ chứ không phải Trung Quốc?

Để hiểu được điều này chúng ta cùng đi mổ xẻ theo hướng khô khan một chút.

Continue reading
CategoriesBài viết vĩ mô

Cuộc chiến thương mại Mỹ Trung – Phần 1: Khi nguồn gốc là tiền tệ

Đối với các nhà cầm quyền Mỹ và cả Trump cũng không ngoại lệ, họ luôn cho rằng việc Trung Quốc thao túng đồng nhân dân tệ là gốc rễ sâu xa của thâm hụt mậu dịch “kinh niên” giữa Mỹ với Trung Quốc. Họ cũng đổ lỗi cho chính hành động “chơi xấu” này của Trung Quốc đã làm chậm đáng kể tỉ lệ tăng trưởng kinh tế của Mỹ và làm công dân của họ mất việc làm. Chính vì thế việc Trump để lại dấu ấn trong nhiệm kỳ của mình bằng cách đòi lại “công bằng” cho đất nước của mình vào thời điểm mà Trung Quốc khó chống đỡ nhất cũng có thể nói là một chiêu bài rất thông minh của nhà cầm quyền này.

Trung Quốc thao túng tiền tệ bằng cách cố tình “neo” nhân dân tệ với đô-la Mỹ ở một tỉ giá sâu dưới giá trị thật. Để hiểu tại sao điều này lại phá hoại kinh tế Mỹ, điều cốt yếu cần hiểu là GDP bất kỳ quốc gia nào cũng đều được tính trên 4 yếu tố: mức tiêu dùng, mức đầu tư kinh doanh, chi tiêu chính phủ và cán cân xuất nhập khẩu. Như vậy, khi nước Mỹ lâm vào thâm hụt “mãn tính” với Trung Quốc, một số phần trăm tăng trưởng kinh tế đã bị bào mòn đi. Tỉ lệ tăng trưởng bị chậm đi này đến lượt nó lại kéo giảm số công ăn việc làm được tạo ra.

Vậy thâm hụt mậu dịch của Mỹ với Trung Quốc lớn đến mức nào? Và tại sao thao túng tiền tệ là lý do chính yếu khiến Mỹ gây sức ép với Trung Quốc để đạt mục tiêu cải thiện đáng kể thâm hụt mậu dịch?

Hãy bắt đầu bằng kích cỡ mức thâm hụt của Mỹ. Xét về con số tuyệt đối, Mỹ nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu vào Trung Quốc gần 1 tỷ đô-la mỗi ngày. Trung Quốc chiếm đến khoảng một nửa mức thâm hụt thương mại về hàng hóa của Mỹ và gần 75% khi loại doanh số nhập khẩu dầu mỏ ra khỏi phép tính. Như vậy, không khó để chỉ ra rằng: nếu Mỹ muốn giảm mức thâm hụt mậu dịch, nhằm cải thiện tỉ lệ tăng trưởng và tạo thêm công ăn việc làm, nơi tốt nhất để bắt đầu chính là Trung Quốc.

Vậy Trung Quốc đã làm thế nào để thao túng tiền tệ ? Phía Mỹ cho rằng, Trung Quốc đã thực hiện điều này bằng chính sách neo cứng đồng Nhân Dân Tệ với Đồng Đô-la Mỹ ở một tỷ giá sâu dưới giá trị thực. Đồng Tệ siêu rẻ này đến lượt nó lại cung cấp tài trợ cho các nhà xuất khẩu Trung Quốc, trong khi lại gây gánh nặng lên doanh nghiệp Mỹ. Kết cục của chính sách thao túng đồng tiền này, song hành cùng các thực thi kinh doanh bất công khác đã gây nên căn bệnh thâm hụt thương mại “mãn tính” của Mỹ. Và hiển nhiên sự bất cân xứng mậu dịch Mỹ-Trung sẽ không bao giờ tồn tại trong thế giới thương mại tự do, khi mà Trung Quốc thả nổi tự do đồng tệ và tôn trọng các điều khoản hiệp định thương mại đã ký kết.

Trong một thế giới tự do mậu dịch khi mà các tỷ giá giá được thả nổi hoàn toàn, sự bất cân xứng thương mại Mỹ-Trung sẽ không bao giờ hiện diện, bởi vì khi mức thâm hụt tăng lên, giá trị đồng đô-la sẽ giảm tương đối với đồng tệ. Khi đô-la rớt giá, hàng xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc sẽ tăng lên, hàng nhập từ Trung Quốc sẽ giảm, và mậu dịch sẽ quay về vị trí cân bằng. Tuy nhiên, bằng cách neo đồng tệ vào đồng đô-la, một Trung Quốc bảo hộ đã làm đảo lộn tiến trình điều chỉnh thương mại tự nhiên này.

Vậy Trung Quốc làm cách gì để neo cứng đồng nội tệ của mình? Quá trình này bắt đầu khi một cư dân của Mỹ mua một sản phẩm của Trung Quốc, đồng nghĩa với việc có một lượng đô là sẽ được chảy vào Trung Quốc. Lúc này, để duy trì chính sách neo chặt đô-la với đồng tệ, Trung Quốc phải nhanh chóng hồi chuyển số đô la đó trở lại Mỹ bằng cách mua tài sản tài chính như trái phiếu chính phủ Mỹ, bất động sản Mỹ, hay các công ty Mỹ.

Bây giờ là đến công đoạn quan trọng nhất trong quá trình neo tỷ giá: Trước khi chính phủ Trung Quốc có thể “hồi chuyển” bất cứ đồng đô-la nào về Mỹ, họ phải giành quyền kiểm soát những đô-la này từ tay những nhà xuất khẩu Trung Quốc. Điều này đòi hỏi một quá trình xoay vòng mà chỉ có chế độ quản lý kiểu Trung Quốc mới làm được.

Chính phủ Trung Quốc ép các nhà xuất khẩu trong nước phải mua trái phiếu chính phủ Trung Quốc định giá bằng đô-la Mỹ để đổi lại việc giao nộp những tờ giấy bạc Mỹ vào tay chính phủ. Kế tiếp, chính phủ Trung Quốc xoay vòng và tái đầu tư những tờ đô-la này vào trái phiếu chính phủ Mỹ.

Mặt khác chính phủ Trung Quốc cũng trợ cấp hoặc thiết lập chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp. Những doanh nghiệp được nâng đỡ này sau đó sẵn sàng chi những khoản tiền kếch xù để thâu tóm những doanh nghiệp Mỹ, đôi khi những khoản đầu tư này mang hơi hướng chính trị hơn hơi hướng kinh tế.

Trên thực tế, quá trình thao túng tiền tệ này đã tích lũy được một quỹ dự trữ ngoại hối đến hơn 3 nghìn tỷ đô-la Mỹ do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc nắm giữ (trong đó có 1,200 tỷ là trái phiếu chính phủ Mỹ) mà nay đã nghiễm nhiên đưa Trung Quốc trở thành chủ nợ lớn nhất của Mỹ.

Với sự tích lũy khổng lồ quỹ dự trữ ngoại hối bằng đô-la, Trung Quốc có thể đe dọa “tấn công” hệ thống tài chính Mỹ bất cứ lúc nào. Hãy tưởng tượng rằng nếu Trung Quốc bắt đầu bán tháo đô-la, nguy cơ về sự rớt giá thê thảm của đồng đô-la sẽ xảy ra và giáng đòn chí tử vào lãi suất trái phiếu Mỹ, làm chao đảo thị trường tài chính Mỹ trong nháy mắt. Viễn cảnh này đủ để bất cứ một nhà cầm quyền nào của Mỹ cũng phải e ngại.  

Thực tế chúng ra đã thấy, không ít lần Mỹ lên tiếng đòi xóa bỏ các thực thi mậu dịch bất bình đẳng, Trung Quốc liền phản pháo bằng cách đe dọa bán tháo những khoản nợ của Mỹ và trong vài trường hợp có bán tháo thực sự. Thực tế, sự tồn tại của mối “đe dọa tài chính” này giải thích phần nào hành vi rụt rè kinh niên đối với Trung Quốc của nhiều đời tổng thống trước đây.

Như vậy chỉ với “chiêu trò” neo đồng nội tệ của mình, Trung Quốc đã sử dụng một mũi tên bắn trúng hai mục tiêu khi một mặt tiếp tay cho các nhà xuất khẩu Trung Quốc, một mặt xây dựng kho “vũ khí tài chính” đủ mạnh để răn đe nếu Mỹ có bất cứ biện pháp thương mại nào phản kháng. Có vẻ thứ vũ khí này đã dọa được Bush, được Obama nhưng với một Trump cứng đầu và táo bạo thì mọi việc đang theo hướng khác. Nếu như Trump thực sự muốn đòi lại sự “bình đẳng”cho Mỹ thì tất cả những gì ông làm vừa qua mới chỉ là những phát sung đầu tiên và những phát súng này đã lựa chọn thời điểm rất hoàn hảo.

error: Nội dung đã được bảo vệ!